GERİ DÖN

Ders Öğretim Planı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS
ZFD264 COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ Ders 2 4 2,00

Dersin Seviyesi

Lisans

Dersin Sunulduğu Dil

Türkçe

Dersin Amacı

Öğrencilere Coğrafi Bilgi Sistemleri’nin (CBS) temel kavramlarını kazandırmak; mekânsal (konuma bağlı) veriyi toplama, yönetme, analiz etme ve harita/rapor üretme becerilerini geliştirerek tarımsal problemlerin çözümünde CBS’yi etkin kullanmalarını sağlamak.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Araş. Gör. Dr. Adil Koray YILDIZ

Öğrenme Çıktıları

1 CBS’nin tarımdaki rolünü açıklar; CBS ile ele alınabilecek problem türlerini (sulama, verim, toprak, hastalık-yayılım, arazi kullanımı vb.) örnekler.
2 Hazır mekânsal veri katmanlarını (parsel, toprak, eğim/DEM, uydu görüntüsü, iklim vb.) CBS ortamında açar, görüntüler ve temel düzenlemeleri yapar.
3 Koordinat sistemi/projeksiyon mantığını pratik düzeyde bilir; verilerin çakışmaması gibi temel sorunları tanır ve uygun koordinat sistemini seçer/uygular.
4 Tarımsal kararlar için temel sorgu ve basit analizleri yapar (alan/mesafe ölçümü, filtreleme, yakınlık/buffer, katman çakıştırma mantığı).
5 Sonuçları kartografik ilkelere uygun tematik harita ve basit rapor çıktısına dönüştürür; çıktıları yorumlayabilir.
6 Bir tarımsal senaryoda uçtan uca küçük bir CBS uygulaması yürütür: veri bulur/derler → basit analiz yapar → harita çıktısı üretir → kısa biçimde sunar.

Öğretim Sistemi

Birinci Öğretim

Dersin Ön Koşulu Olan Dersler

Ön koşul yok. (Önerilen altyapı: Temel Bilgisayar Kullanımı, temel harita/koordinat kavramlarına aşinalık.)

Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar

Ders uygulama ağırlıklıdır; düzenli devam ve bilgisayar başı pratik gerektirir. Öğrencilerin derslerde kendi bilgisayarıyla (varsa) çalışması önerilir; açık kaynak CBS yazılımları (örn. QGIS) üzerinden ilerlenmesi hedeflenir. Ödev ve dönem projesi kapsamında veri paylaşımı/etik kullanımı ve kaynak belirtme kurallarına uyulması beklenir.

Dersin İçeriği

CBS’ye giriş ve kullanım alanları (özellikle tarım); mekânsal veri türleri ve modelleri (vektör–raster), öznitelik verisi ve veri tabanı mantığı; koordinat sistemleri, datum ve projeksiyon temel kavramları; veri toplama ve üretim (GPS, sayısallaştırma, georeferanslama, uzaktan algılama kaynaklı veri); veri düzenleme, hata kontrolü ve temel topoloji; sorgulama ve mekânsal analizler (buffer, bindirme/overlay, kesişim–birleştirme, mekânsal birleştirme); raster analiz temelleri (yeniden sınıflandırma, uygunluk analizi), yüzey/DEM mantığına giriş; tematik haritalama, semboloji, harita düzeni (layout), çıktı alma, temel kartografik ilkeler; tarımsal örnek uygulamalar (arazi kullanımı, sulama–drenaj, toprak/erozyon riskleri, verim–uygunluk haritaları vb.).

Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği

Hafta Konular (Teorik) Laboratuvar Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ön Hazırlık
1 CBS nedir/ne değildir? Tarımda CBS’nin rolü ve örnek senaryolar (sulama, verim, toprak, hastalık yayılımı, arazi kullanımı). Ders akışı, ölçme-değerlendirme, proje mantığı. QGIS kurulumu kontrolü, arayüz tanıtımı, örnek bir haritayı açma ve katman mantığı (katman–öznitelik). Tanışma + tartışma, örnek olay, kısa demo. Bilgisayara QGIS kur (kurulu değilse), derse USB/Drive ile boş “CBS_Ders” klasörü getir.
2 Vektör–raster veri modeli, katman ve öznitelik tablosu, temel dosya formatları. Vektör ve raster katman açma, katman sırası/şeffaflık, basit semboloji, öznitelik tablosunu okuma. Anlatım + uygulama yaptırma, adım-adım yönerge. Paylaşılan örnek veri paketini indir (parsel + köy sınırı + DEM/uydu).
3 Açık veri ve kurum verisi mantığı, veri güvenilirliği/ölçek, tarımsal veri örnekleri (parsel, toprak, iklim, sulama şebekesi). Veri içe aktarma, alan adları ve öznitelik düzeni, temel geometri düzeltme (hatalı çizgiler/boş geometriler), katman kırpma (clip) mantığına giriş. Problem çözme, mini görevler, sınıf içi kontrol listesi. Örnek senaryo seç: “sulama planlama” / “erozyon riski” / “ürün uygunluğu” gibi (proje için fikir
4 CRS (koordinat referans sistemi), datum, projeksiyon; “katmanlar niye üst üste oturmaz?” sorusunun pratik cevabı. Katman CRS kontrolü, proje CRS ayarı, yeniden projeksiyon (reproject), ölçüm birimleri ve yaygın hataları düzeltme. Demo + hata avcılığı (bilerek bozuk veriyle düzeltme), kısa alıştırma. QGIS’te CRS bilgisini nereden gördüğünü öğren (1 sayfalık yönergeyi oku)
5 Öznitelik tablosu mantığı, filtreleme/sorgu, sınıflandırma; tarımsal örnek: “eğim > %12”, “toprak tipi = X”, “parsel alanı > 5 da” gibi. Select by expression, filtreleme, alan hesabı (field calculator), basit istatistik (özet). Uygulama + yönlendirilmiş pratik, küçük kontrol soruları. Veri setindeki 3 değişkeni (alan, eğim sınıfı, toprak grubu vb.) incele.
6 Mesafe/alan ölçümü, yakınlık mantığı; tarımda kullanım: su kaynağına yakınlık, yola erişim, risk zonları. Ölçüm araçları, buffer oluşturma, buffer içinde kalan parselleri seçme ve özet tablo üretme. Örnek olay + uygulama yaptırma, eşli çalışma. Kendi senaryon için “yakınlık” kriteri belirle (örn. “kanala 250 m içinde”).
7 (Değerlendirme) CBS temel kavramlar + CRS/projeksiyon + veri modeli + temel sorgu mantığı. Kısa uygulama sınavı/performans görevi: katman açma, CRS kontrol, filtreleme, basit ölçüm/buffer çıktısı. Sınav. İlk 6 haftanın uygulama dosyalarını düzenle, kısa tekrar notu çıkar.
8 Overlay mantığı (kesişim/birleşim), mekânsal birleştirme (spatial join) fikri; tarımsal kullanım: uygun alan belirleme, çakışma kontrolü. Intersect/Clip/Union (ihtiyaca göre), spatial join ile “parsel → toprak sınıfı/eğim sınıfı” ilişkilendirme. Adım adım uygulama + “neden bu aracı seçtik?” tartışması. Proje konusu kesinleşsin; kullanılacak 3 katmanı listele (parsel + 2 tematik katman).
9 Raster mantığı, çözünürlük (pixel boyutu), DEM ve türevleri (eğim/bakı) tarımda ne iş yapar? DEM’den eğim üretme (varsa hazır eğimle çalışma), yeniden sınıflandırma (uygun/uygunsuz), rasterdan özet bilgi alma. Demo + kontrollü uygulama, mini alıştırma. Senaryona göre eşik belirle (örn. “eğim %0–6 uygun, 6–12 orta, >12 riskli”).
10 Kriter mantığı, çok ölçütlü düşünme (basit düzey), tarımda “uygunluk haritası” yaklaşımı. Vektör/raster kriterlerini bir araya getirerek basit uygunluk çıktısı üretme (yeniden sınıflandır + çakıştırma + seçme). Vaka analizi + atölye, öğretim elemanı dolaşarak rehberlik. Proje için kriterlerini 3–5 madde yaz (kısa).
11 Tematik harita nedir? Lejant, ölçek, başlık, sınıflandırma; “doğru görselleştirme”nin tarımsal karara etkisi. Semboloji (graduated/categorized), etiketleme, harita düzeni (layout), PDF çıktı alma. Gösterip yaptırma + örnek harita inceleme (iyi/kötü örnek). Proje haritan için çıktı şablonu seç (A4 yatay/dikey), başlık ve lejant taslağı düşün.
12 Değerlendirme ölçütleri üzerinden geri bildirim: doğruluk (CRS/analiz), anlaşılabilirlik (harita), yorum gücü (tarımsal anlam). Proje sunumları (kısa), harita + rapor değerlendirmesi, örnek düzeltmelerin sınıfça gösterimi. Sunum, akran değerlendirmesi, rubrik ile puanlama, geri bildirim oturumu. Proje dosyası (QGIS proje + çıktı PDF + kısa rapor) teslim ve 3 dakikalık sunum hazırlığı.
13 CBS’nin tarımda kullanımı: baştan sona akışın tekrarı; yaygın hatalar ve iyi uygulamalar. Karma mini egzersiz: katman aç → CRS kontrol → basit sorgu/buffer/overlay → hızlı harita çıktısı. Genel tekrar, soru-cevap, kısa uygulama pekiştirmesi. Dönem boyunca üretilen çıktıları gözden geçir; “en çok zorlandığın 3 nokta” notunu çıkar.

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Yazılım: QGIS (güncel 3.x sürümleri) veya eşdeğer CBS yazılımları Temel kaynaklar (öneri): Longley, Goodchild, Maguire, Rhind – Geographic Information Systems and Science Bolstad – GIS Fundamentals Burrough & McDonnell – Principles of Geographical Information Systems QGIS Training Manual (resmî eğitim dokümanları) Ek materyal: Uygulama veri setleri (vektör/raster), örnek tarımsal veri katmanları, ders notları ve yönergeler.

Değerlendirme

Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri Adet Değer
Ara Sınav 1 40
Derse Katılım 10 30
Ev Ödevi 1 30
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri Adet Değer
Final Sınavı 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 50
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 50

Staj Durumu

Staj niteliğinde değildir / staj uygulaması yoktur.

İş Yükü Hesaplaması

Etkinlikler Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav 1 2 2
Quiz 10 1 10
Tartışma 10 1 10
Beyin Fırtınası 5 1 5
Bireysel Çalışma 10 1 10
Ev Ödevi 1 5 5
Toplam İş Yükü (saat) 42

Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6 PÇ 7 PÇ 8 PÇ 9 PÇ 10 PÇ 11
ÖÇ 1 2 1 2 3 1 2 2 1 1 3 2
ÖÇ 2 2 1 1 3 2 2 1 1 1 3 2
ÖÇ 3 1 1 1 1
ÖÇ 4 2 1 2 4 2 3 2 1 1 4 2
ÖÇ 5 1 1 2 3 5 2 1 1 1 3 2
ÖÇ 6 2 1 3 4 4 3 2 3 2 4 3
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek