GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| SNT754 | İSLAM ÖNCESİ TÜRK EL SANATLARI | Seçmeli Ders Grubu | 2 | 4 | 4,00 |
Dersin Seviyesi
Lisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Bu dersin amacı, Orta Asya'da tarihöncesi dönemlerden erken tarihî dönemlere kadar gelişen el sanatlarını malzeme, teknik, biçim ve işlev bakımından tanıtmak; öğrencilerin arkeolojik buluntuları sanatsal ve teknolojik özellikleriyle değerlendirebilmelerini sağlamaktır. Ders kapsamında farklı hammaddelerin işlenme süreçleri, üretim teknikleri ve süsleme uygulamaları ele alınarak el sanatlarının tarihsel gelişimi ve kültürel bağlamı incelenecektir. Öğrencilerin Orta Asya arkeolojik kültürlerine ait eserleri tanıma, eserlerin üretim özelliklerini analiz etme, kronolojik ve kültürel konumlarını değerlendirme ve maddi kültür unsurlarını karşılaştırmalı bir yaklaşımla yorumlama becerilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Dr. Leila KUTLU
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Orta Asya'da tarihöncesi dönemlerden erken tarihî dönemlere kadar el sanatlarının gelişimini ve temel özelliklerini açıklar. |
| 2 | Taş, seramik, metal, ahşap, tekstil, keçe, deri, kemik ve boynuz gibi malzemelerin özelliklerini, kullanım alanlarını ve işleme tekniklerini tanımlar. |
| 3 | Farklı arkeolojik kültürlere ait el sanatı örneklerini biçim, teknik, işlev ve süsleme özellikleri bakımından karşılaştırır ve analiz eder. |
| 4 | El sanatlarının gündelik yaşam, üretim ekonomisi, toplumsal yapı ve inanç sistemleriyle ilişkisini değerlendirerek kültürel etkileşimleri ve teknolojik gelişmeleri arkeolojik veriler ışığında yorumlar. |
| 5 | El sanatları ve maddi kültür araştırmalarında bilimsel yayınları, kazı raporlarını, müze kataloglarını ve görsel kaynakları etkin biçimde kullanır. |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
Yok
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Ders, teorik anlatımın yanı sıra görsel materyaller, arkeolojik eser fotoğrafları, teknik çizimler, haritalar ve müze koleksiyonları üzerinden yürütülmelidir. Öğrencilerin farklı malzemelerin üretim ve işleme süreçlerini kavrayabilmeleri için teknik şemalar, rekonstrüksiyonlar ve mümkün olduğunda özgün malzeme örnekleri kullanılmalıdır. Eser incelemelerinde malzeme, üretim tekniği, biçim, süsleme, işlev, kronoloji ve kültürel bağlam gibi temel analiz ölçütleri esas alınmalıdır. Arkeolojik kültürler arasındaki benzerlikler ve farklılıklar karşılaştırmalı olarak ele alınmalı; biçimsel benzerliklerin tek başına doğrudan kültürel ilişki veya aktarım kanıtı sayılamayacağı göz önünde bulundurulmalıdır. Öğrencilerin bilimsel yayın, kazı raporu, müze kataloğu ve dijital koleksiyonlardan yararlanarak eser tanımlama ve kaynak kullanma becerileri geliştirilmelidir.
Dersin İçeriği
Ders kapsamında Orta Asya'nın tarihöncesi ve erken tarihî dönemlerinde görülen el sanatları, kullanılan malzemeler ve üretim teknolojileri çerçevesinde ele alınacaktır. İlk olarak el sanatı, zanaat, teknoloji, hammadde ve maddi kültür kavramları açıklanacak; ardından taş, seramik, metal, ahşap, tekstil, keçe, deri, kemik ve boynuz işçiliğinin temel üretim ve süsleme teknikleri incelenecektir. Bu çerçevede Ceytun, Anav, Kelteminar, Botai, Afanasyevo, Okunevo, Andronovo, Seima-Turbino ve Karasuk gibi arkeolojik kültürler ile İskit/Saka, Hun, Göktürk ve Uygur dönemlerine ait seçilmiş eserler değerlendirilecektir. Kaya resimleri, taş heykeller, seramik kaplar, metal eserler, at koşum takımları, tekstil ve keçe ürünleri ile gündelik kullanım eşyaları biçim, teknik, işlev ve ikonografi açısından karşılaştırılacaktır. Dersin son aşamasında el sanatlarının üretim ekonomisi, toplumsal ilişkiler, inançlar, sembolik anlatımlar ve kültürel etkileşimlerle ilişkisi üzerinde durulacak; arkeolojik eserlerin maddi özelliklerinden hareketle tarihsel ve kültürel yorumlama yöntemleri tanıtılacaktır.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|
| 1 | Giriş: Erken Dönem El Sanatlarına Genel Bakış El sanatı, zanaat, teknoloji, hammadde, üretim ve maddi kültür kavramları. Orta Asya'nın coğrafi ve tarihsel çerçevesi. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 2 | Taş Sanatı I: Türler ve Teknikler Taş türleri ve seçimi; yontma, aşındırma, kazıma, delme, parlatma, kabartma ve oyma; yüzey işleme ve süsleme teknikleri. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 3 | Taş Sanatı II: Orta Asya'da Heykel, Mimari ve Küçük Formlar Okunevo kültürü heykelleri; geyik taşları; İskit/Saka taş eserleri; Hun dönemi taş işçiliği; Türk Kağanlıkları döneminde heykel, balbal, yazıt ve mimariyle ilişkili taş eserler. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 4 | Seramik Sanatı I: Hammadde, Üretim ve Süsleme Teknikleri Kilin özellikleri ve hazırlanması; katkı maddeleri; elle şekillendirme, fitil, plaka ve kalıpla biçimlendirme; çarkta üretim; kurutma, pişirme, yüzey işleme ve süsleme. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 5 | Seramik Sanatı II: Orta Asya Arkeolojik Kültürlerinde Seramik Ceytun, Anav, Kelteminar, Botai, Afanasyevo, Okunevo, Andronovo ve Karasuk kültürleri; İskit/Saka, Hun, Göktürk ve Uygur dönemlerinde seramik üretimi ve kullanımına ilişkin örnekler. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 6 | Metal Sanatı I: Metal Türleri, İşleme ve Süsleme Teknikleri Bakır, kalay, arsenik, bronz, demir, altın ve gümüş; cevherden metale üretim; ergitme, döküm, dövme, tavlama, birleştirme, tel çekme, granülasyon, kakma ve yaldızlama. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 7 | Metal Sanatı II: Bakır-Taş, Tunç ve Demir Çağlarında Metal İşçiliği Bakır-Taş, Tunç ve Demir Çağı metal işçiliği; Afanasyevo, Okunevo, Seima-Turbino, Andronovo ve Karasuk kültürleri; İskit/Saka döneminde hayvan üslubu ve metal süsleme; demir üretiminin ve kullanımının gelişimi. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 8 | Metal Sanatı III: Hun, Göktürk ve Uygur Dönemleri At koşum takımları, kemer tokaları, silahlar, kazanlar, süs eşyaları ve giysi aksesuarları; hayvan üslubu; döküm, kakma, yaldızlama ve metal levha işçiliği. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 9 | Ahşap Sanatı: Teknikler, Mimari, Heykel ve Günlük Eşyalar Ahşap seçimi; kesme, yontma, oyma, birleştirme, tornalama ve yüzey süsleme; mimari elemanlar, mobilyalar, kaplar, heykeller ve at koşum takımları. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 10 | Tekstil Sanatı I: Dokuma, Halı ve Nakış Lif türleri; yün, keten ve ipek; iplik üretimi; eğirme, dokuma, bezayağı ve diğer örgü yapıları; halı dokuma, nakış, aplike ve tekstil süsleme teknikleri. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 11 | Tekstil Sanatı II: Keçecilik, Çadır Süsleme, Giyim ve Moda Yünün hazırlanması ve keçeleştirme; aplike ve renkli keçe süslemeleri; çadır ve iç mekân tekstilleri; giysi, başlık, kemer ve aksesuarlar; giyim kuşamın statü ve kimlik göstergesi olarak kullanımı. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 12 | Deri İşleme Sanatı: Üretim ve Süsleme Teknikleri Ham deri, tabaklama ve yumuşatma; kesme, dikme, birleştirme, delme, kabartma, boyama ve aplikeli süsleme; ayakkabı, kap, giysi, koşum takımı ve diğer deri eşyalar. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 13 | Kemik ve Boynuz Sanatı: İşleme ve Süsleme Teknikleri Hammadde seçimi; kesme, kazıma, delme, yontma, parlatma ve oyma; taraklar, iğneler, süs eşyaları, kabzalar, ok parçaları ve koşum takımı elemanları. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
| 14 | Resim Sanatı: Kaya Resimleri, Duvar Resimleri ve Boyama Teknikleri Kaya resimleri, duvar resimleri, tekstile işlenen portreler; boya pigmentleri ve yüzey hazırlığı; duvar resmi; figür, kompozisyon, renk ve sembol kullanımı; Türk ve Uygur dönemlerinde duvar resmi ve minyatür geleneğine geçiş. | Anlatım, soru-cevap, görsel sunum, arkeolojik eser incelemesi, karşılaştırmalı analiz ve tartışma. | Yok |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
Çoruhlu, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. Kabalcı Yayınevi. (Türk sanatındaki semboller ve ikonografik yorumlar için yardımcı kaynak.) Esin, E. (1978). İslâmiyetten Önceki Türk Kültür Tarihi ve İslâma Giriş. Edebiyat Fakültesi Matbaası. (Erken Türk maddi kültürü ve sanat gelenekleri için başvuru kaynağı.) Kafesoğlu, İ. (1998). Türk Millî Kültürü. Ötüken Neşriyat. (Tarihsel ve kültürel arka plan için yardımcı kaynak.) Roux, J.-P. (2001). Orta Asya: Tarih ve Uygarlık. Kabalcı Yayınevi. (Orta Asya'nın tarihsel ve kültürel çerçevesi için.)1) Samashev Z. (2023). Eski Türk Betim Sanatı (Old Turkic Depiction Art). Ankara. TÜRKTAV. Çeviri L. Kutlu Ökse, A. T. (2015). Arkeolojik çalışmalarda seramik değerlendirme yöntemleri (2nd ed.). Arkeoloji ve Sanat Yayınları.Barber, E. J. W. (1991). Prehistoric Textiles: The Development of Cloth in the Neolithic and Bronze Ages. Princeton University Press. Chernykh, E. N. (1992). Ancient Metallurgy in the USSR: The Early Metal Age. Cambridge University Press. Jacobson, E. (1995). The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World. Brill. Orton, C., Tyers, P., & Vince, A. (1993). Pottery in Archaeology. Cambridge University Press. Rice, P. M. (1987). Pottery Analysis: A Sourcebook. University of Chicago Press. Rudenko, S. I. (1970). Frozen Tombs of Siberia: The Pazyryk Burials of Iron Age Horsemen. University of California Press. UNESCO. History of Civilizations of Central Asia. İlgili cilt ve bölümler.
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 75 |
| Quiz | 1 | 25 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 50 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 50 | |
Staj Durumu
Yok
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Final Sınavı | 1 | 1 | 1 |
| Quiz | 1 | 1 | 1 |
| Derse Katılım | 14 | 2 | 28 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 2 | 28 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 8 | 2 | 16 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 4 | 4 | 16 |
| Okuma | 14 | 1 | 14 |
| Quiz için Bireysel Çalışma | 2 | 1 | 2 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 107 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 | PÇ 12 | PÇ 13 | PÇ 14 | PÇ 15 | PÇ 16 | PÇ 17 | PÇ 18 | PÇ 19 | |
| ÖÇ 1 | 5 | 5 | 4 | 4 | 3 | 4 | 4 | 3 | 3 | 4 | 5 | 3 | 3 | 4 | 4 | 5 | 5 | 4 | 1 |
| ÖÇ 2 | 4 | 3 | 5 | 4 | 5 | 5 | 4 | 5 | 4 | 3 | 4 | 5 | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | 5 | 1 |
| ÖÇ 3 | 5 | 4 | 5 | 3 | 4 | 5 | 4 | 3 | 4 | 5 | 3 | 4 | 3 | 5 | 4 | 4 | 5 | 3 | 1 |
| ÖÇ 4 | 4 | 4 | 3 | 4 | 5 | 3 | 5 | 4 | 4 | 3 | 5 | 3 | 3 | 4 | 5 | 4 | 3 | 4 | 1 |
| ÖÇ 5 | 4 | 4 | 3 | 3 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 | 3 | 4 | 3 | 4 | 5 | 4 | 3 | 5 | 4 | 1 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek