GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| FBE306AZ | BİLİMSEL MUHAKEME BECERİLERİ | Ders | 3 | 6 | 3,00 |
Dersin Seviyesi
Lisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Bu dersin temel amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel bilgiyi üretme ve test etme sürecindeki bilişsel mekanizmaları kavramalarını sağlamaktır. Bu genel amaç doğrultusunda şu hedefler belirlenmiştir: Zihinsel Farkındalık: Öğrencilerin kendi düşünme süreçlerini (metabiliş) analiz ederek, bilimsel bir problemi çözerken hangi muhakeme türlerini kullandıklarını fark etmelerini sağlamak. Kuramsal Derinlik: Bilişsel gelişim kuramlarını (Piaget, Neo-Piagetian ve Lawson) bilimsel muhakeme bağlamında analiz ederek, bireysel farklılıkların muhakeme düzeyine etkisini öğretmek. Uygulama Yetkinliği: Fen öğretiminde kullanılan temel ve bütünleşik bilimsel süreç becerilerini (tahmin, gözlem, çıkarım, modelleme vb.) kullanarak yapılandırılmış etkinlikler geliştirmek ve uygulamak. Eleştirel Analiz: Bilimsel iddiaları, kanıtları ve veriler arasındaki ilişkileri (hipotetik-dedüktif süreçler) sorgulayarak, mantıksal hataları tespit edebilecek bir bakış açısı kazandırmak. Bilişsel Hızlandırma: CASE yaklaşımı çerçevesinde, bilişsel çatışma yaratarak öğrencilerin muhakeme seviyelerini somuttan soyuta taşıyacak öğretim stratejilerini içselleştirmek.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Dr. Öğr. Üyesi Murat ÇAVUŞ
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Bilimsel muhakemenin kuramsal temellerini Piaget, Neo-Piagetian ve Lawson’un görüşleri çerçevesinde karşılaştırmalı olarak analiz eder. |
| 2 | Bireylerin somut ve soyut işlem dönemlerine ait düşünme özelliklerini ayırt ederek, farklı yaş gruplarının bilimsel muhakeme seviyelerini (somut, geçiş, soyut) değerlendirir. |
| 3 | Değişkenleri kontrol etme, orantısal, olasılıklı, kombinasyonel, korelasyonel ve hipotetik-dedüktif muhakeme türlerini fen deneyleri ve problem senaryoları üzerinde uygular. |
| 4 | CASE (Bilişsel Gelişimi Hızlandırma) yaklaşımına uygun olarak, zihinsel dengesizlik yaratacak "bilişsel çelişki" senaryoları tasarlar. |
| 5 | Fen konularını bilimsel muhakeme becerilerini tetikleyecek şekilde yeniden kurgulayarak, özgün ve yapılandırılmış muhakeme etkinlikleri/materyalleri geliştirir. |
| 6 | Tablo, grafik ve diyagramlar gibi çoklu temsiller üzerinden sunulan karmaşık bilimsel verileri, mantıksal çıkarımlar yaparak analiz eder ve kanıta dayalı argümanlar oluşturur. |
| 7 | Lawson’un sorgulama döngüsünü (keşif, terim tanıtımı, kavram uygulaması) kullanarak etkili bir fen öğretim süreci yönetir ve bu süreçte akranlarına rehberlik eder. |
| 8 | Bilimsel metinlerde veya deney kurgularında yapılan mantıksal hataları, değişken kontrolü eksikliklerini ve hatalı çıkarımları tespit ederek bilimsel ölçütlere göre revize eder. |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
YOK
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
YOK
Dersin İçeriği
Bilimsel muhakemenin özellikleri ve fen başarısı ile ilişkisi; bilimsel muhakeme ve kavram öğretimi; soyut işlemler dönemi özellikleri; değişkenleri belirleme ve kontrol etme (bağımlı ve bağımsız değişken, kontrol edilen değişken vb.); ilişkisel düşünme; kombinasyonel düşünme; olasılıklı düşünme; orantısal düşünme; hipotetik düşünme; tahmin-gözlem-açıklama yöntemi ile bilimsel muhakeme; fen eğitimi yoluyla bilişsel gelişimi hızlandırma etkinlikleri
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|
| 1 | Bilimsel muhakeme nedir? Akıl yürütme türlerine (Tümevarım, Tümdengelim, Abdüktif) giriş. | Argümantasyon (Toulmin Modeli), Sokratik Sorgulama, Anlatım. | Bilimsel yöntem ve mantık üzerine giriş okumaları yapmak. |
| 2 | Piaget’nin dönemleri ve Lawson’un "Somut-Geçiş-Soyut" muhakeme sınıflaması. | Vaka Temelli Öğrenme, Kavram Haritası, Anlatım. | Piaget’nin bilişsel gelişim kuramı ile ilgili videolar izlemek. |
| 3 | Keşif, terim tanıtımı ve kavram uygulaması aşamalarının bilgisayar destekli materyallerle incelenmesi. | Sorgulayıcı Araştırma Tabanlı Öğrenme, Bilgisayar Destekli Öğretim. | Lawson'un öğrenme döngüsü modelini incelemek. |
| 4 | Değişkenleri belirleme ve kontrol etme. Laboratuvarda basit simülasyonlar üzerinden değişken analizi. | Tahmin-Gözlem-Açıklama, Simülasyon, Gösterip Yaptırma. | PhET veya benzeri simülasyon araçlarını kurcalamak. |
| 5 | Orantısal, olasılıklı ve korelasyonel muhakeme. Karmaşık veri setlerinin bilgisayar ortamında yorumlanması. | Örnek Olay İncelemesi, Veri Analizi, İşbirlikli Öğrenme. | İstatistiksel veri yorumlama üzerine temel bilgileri tazelemek. |
| 6 | Etkinlik 1: Öğrenciler bilgisayar başında, kendilerine verilen hatalı bilimsel metinleri ve manipüle edilmiş verileri deşifre ederler. Bulgularını sınıfla paylaşırlar. | Probleme Dayalı Öğrenme, Argümantasyon, Akran Değerlendirme. | Bilimsel makalelerdeki yaygın hatalar üzerine örnekler bulmak. |
| 7 | "Eğer... ise... o halde..." mantığının fen öğretimine entegrasyonu. | Sokratik Sorgulama, Beyin Fırtınası, Anlatım. | Hipotetik düşünme örnekleri hazırlamak. |
| 8 | Lawson Bilimsel Muhakeme Testi (LCTSR) ve diğer güncel ölçeklerin bilgisayar üzerinden uygulanması ve analizi. | Bireysel Çalışma, Uygulama, Veri Analizi. | Lawson testinin içeriği ve puanlama yönergesini okumak. |
| 9 | Bilişsel çelişki (conflict) yaratarak düşünme becerisini geliştirme stratejileri. | Bilişsel Çelişki, Tartışma, Vaka Temelli Öğrenme. | "Aykırı olaylar" (discrepant events) örnekleri araştırmak. |
| 10 | Etkinlik 2: Öğrenciler, Düşünme Sanatı kitabından seçtikleri bir CASE etkinliğini sınıfa uygulatır (Materyal + Bilgisayar desteğiyle). | Mikro-Öğretim, Akran Değerlendirme, Gösterip Yaptırma. | Seçilen CASE etkinliği için gerekli materyalleri hazırlamak. |
| 11 | Etkinlik 2: Öğrenciler, Düşünme Sanatı kitabından seçtikleri bir CASE etkinliğini sınıfa uygulatır (Materyal + Bilgisayar desteğiyle). | Mikro-Öğretim, Akran Değerlendirme, Gösterip Yaptırma. | Uygulama sırası gelen grubun materyallerini kontrol etmek. |
| 12 | Bilgisayar laboratuvarında etkileşimli simülasyonlarla kavram yanılgılarını giderme pratikleri. | Tahmin-Gözlem-Açıklama, Bilgisayar Destekli Öğretim, Simülasyon. | Yaygın fen kavram yanılgılarını listelemek. |
| 13 | Etkinlik 3: Her öğrenci, tasarladıkları özgün muhakeme materyalini/dijital parkurunu bilgisayar başında diğer arkadaşlarına test ettirir. | Çalıştay, Proje Tabanlı Öğrenme, İşbirlikli Öğrenme. | Tasarlanan materyallerin son kontrollerini yapmak. |
| 14 | Bilimsel muhakeme öğretiminde karşılaşılan zorluklar ve çözüm önerileri. | Vaka Temelli Öğrenme, Beyin Fırtınası, Tartışma. | Öğrencilerin bilimsel düşünme süreçlerinde sık yaşadıkları direnç noktaları ve kavram yanılgılarını araştırmak. |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1 Ateş, S. (Ed.). (2020). Bilimsel muhakeme (akıl yürütme). Palme Yayıncılık. 2 Dökme, İ. (Ed.). (2019). Bilimsel muhakeme becerileri ile düşünme sanatı. Anı Yayıncılık. 3 Çepni, S. (Ed.). (2018). Kuramdan uygulamaya fen ve teknoloji öğretimi (17. baskı). Pegem Akademi. 4 Kaptan, F. (1999). Fen bilgisi öğretimi. Anı Yayıncılık. 5 Lawson, A. E. (2003). The nature and development of scientific reasoning: A synthetic view. International Journal of Science and Mathematics Education. 6 Metin, M. (Ed.). (2016). Kuramdan uygulamaya fen öğretimi. Pegem Akademi. 7 National Research Council (NRC). (2012). A framework for K-12 science education: Practices, crosscutting concepts, and core ideas. National Academies Press. 8 Sarıoğlu, S., & Ateş, S. (2015). Bilimsel muhakeme becerileri testi. Pegem Akademi. 9 Turgut, H. (2007). Fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel sözde-bilimsel ayrımı konusundaki akademik öz-yeterlik inançları ve tutumları. Nobel Akademik Yayıncılık.
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 40 |
| Rapor Sunma | 1 | 30 |
| Ev Ödevi | 1 | 30 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 70 |
| Proje Tasarımı/Yönetimi | 1 | 30 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 50 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 50 | |
Staj Durumu
YOK
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 2 | 2 |
| Final Sınavı | 1 | 2 | 2 |
| Derse Katılım | 14 | 2 | 28 |
| Rapor Hazırlama | 1 | 4 | 4 |
| Proje Tasarımı /Yönetimi | 1 | 6 | 6 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 1 | 14 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 1 | 8 | 8 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 1 | 10 | 10 |
| Ev Ödevi | 1 | 4 | 4 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 78 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 | PÇ 12 | PÇ 13 | PÇ 14 | PÇ 15 | PÇ 16 | PÇ 17 | |
| ÖÇ 1 | 5 | 4 | |||||||||||||||
| ÖÇ 2 | 5 | 4 | 4 | ||||||||||||||
| ÖÇ 3 | 5 | 5 | 5 | ||||||||||||||
| ÖÇ 4 | 5 | 4 | 5 | 5 | 5 | ||||||||||||
| ÖÇ 5 | 5 | 5 | 4 | 5 | 5 | 4 | 5 | 5 | |||||||||
| ÖÇ 6 | 5 | 5 | 5 | 4 | |||||||||||||
| ÖÇ 7 | 5 | 4 | 5 | 5 | 4 | 5 | |||||||||||
| ÖÇ 8 | 5 | 4 | 5 | 4 | 5 | 5 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek